يابد . و اگر در چهل روز به اتمام رسد ، در هشتاد روز حركت نمايد و در هشت ماه تولّد يابد . و اگر در چهل و پنج روز به اتمام رسد ، در نود روز حركت نمايد و در نه ماه تولّد يابد . و اگر در پنجاه روز به اتمام رسد ، در صد روز به حركت آيد و در ده ماه تولّد يابد . و اگر يك دو روزى از اين ايام مذكوره در مراتب و ماه‌ها زياده و كم به اتمام رسد ، همچنين تولّد آن نيز زياد « 1 » و كم گردد از شهور مذكوره . [ فايده ] : و در احاديث وارد است كه غير از يحيى بن زكريا و حسين بن على بن أبى طالب - صلوات اللّه عليهم « 2 » - شش ماه متولّد نشده كه مانده باشد و اگر شده ، نمانده . و ليكن در احكام شرعيه ، جايى كه شبهه واقع شود ، به منطوق آيهء كريمهء « وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً » « 3 » شش ماه را مناط حكمِ حمل مىدارند كه مدّتِ اقلّ حمل ، شش ماه است . و اكثر آن را نه ماه و مدّت رضاع را دو سال و يا يك سال و نه ماه نيز . و نهايت مدت حمل را ده ماه و چند يوم زياده نيز گفته‌اند كه از اين زياده نمىباشد ، هر چند به حسب ندرت يك سال و شانزده ماه و دو سال و چهار سال نيز گفته‌اند ؛ چنان چه مشهور است كه « ضحّاك » در دو سال متولّد شده و « هرم بن حبّان » « 4 » كه مردى از عرب بود چهار سال در شكم مادر بماند و از اين جهت او را مسمّى به « هرم » گردانيدند ؛ يعنى « پير شده » از مادر متولّد گرديد . و « شيخ الرئيس » - رحمه اللّه - در مقالهء نهم از كتاب شفا نقل كرده « 5 » كه : شنيدم از شخصى كه : وثوقى بر قول او داشتم كه متولّد گرديد از زنى بعد از سال چهارم بر حمل ، مولودى كه دندان‌هاى او ظاهر شده بود . و ليكن چون اين‌ها اخبار و حكايات‌اند ، اعتمادى بر آن‌ها نيست و النّادر كالمعدوم است ،

--> ( 1 ) . ب : زياده . ( 2 ) . ب : عليهما . ( 3 ) . سوره احقاف ، آيه 15 . ( 4 ) . ب : هرم بن جان . ( 5 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، الشفاء ، مكتبهء آيهءالله المرعشى النجفى ، قم ، 1406 ه - ، ج 3 ص 180 .